Algemene lensgids

Brandpuntafstand of focal length is een redelijk ingewikkeld begrip dat beschrijft hoe sterk een lens lichtstralen naar de sensor buigt. Wat je moet weten: kleine brandpuntafstand zorgt voor een breed beeld of wide angle en een hoge brandpuntafstand zorgt voor een nauw beeld of narrow angle ofwel close up. Enkele voorbeelden van typische brandpuntafstanden:

• Fisheye ≤ 15mm

• Landschap/astro 15 - 30mm

• Portret 30 - 80mm

• Sport 80 - 200mm

• Natuur ≥ 200mm

Dit zijn geen harde grenzen, en de juiste brandpuntafstand ligt ook aan de artistieke invulling. Belangrijk: de brandpuntafstand heeft grote invloed op ruimtelijke afstanden, een grote brandpuntafstand zoals 200mm zorgt ervoor dat de projectie van het beeld meer samengedrukt wordt als een pannenkoek; bij een kleine brandpuntafstand zoals 8mm wordt het beeld juist meer 'uitgerekt' en 'bol', alsof er door een vissenoog gekeken wordt. Voor foto's van gezichten wordt daarom meestal gekozen voor een 50 - 80mm lens, omdat hierbij de details van het gezicht het meest overeenkomt met de werkelijkheid.

De lichtgevoeligheid of snelheid van een lens geeft aan hoeveel licht op de sensor valt, bepaald aan de hand van de ratio tussen brandpuntafstand en de lensopening (het deel van de lens waar doorheen gekeken kan worden). Hierbij geldt dat een snelle lens een lage f-stop heeft en vice versa. Zo laat een lens met een f-stop van f/0.8 véél meer licht kan doorlaten dan een lens met een f-stop van f/22. Bij vrijwel alle lenzen kan de f-stop aangepast worden, bijvoorbeeld van f/1.8 tot f/22. 

De instelling van de f-stop zorgt voor een karistiek onderdeel van de foto: scherptediepte of bokeh. Scherptediepte is wat zorgt voor de blur bij portretfoto's en closeups, en laat simpele foto's er snel proffesioneler uitzien. Tegenwoordig bootsen veel smartphones dit digitaal na met de portretmodus door softwarematig een blur aan te brengen.

Een snelle lens zorgt er ook voor dat er minder (omgevings)licht nodig is om een foto goed te belichten, wat handig is in situaties zoals ziekenhuizen, scholen en labaratoria waar goede belichting niet altijd mogelijk is. Om deze reden heeft een portretlens zoals de Nifty Fifty of 50mm een f-stop van f/1.8.

Verder heeft elke lens een f-stop waarbij het beeld het scherpst is. Voor de meeste lenzen is dit 2 stops hoger dan de basis f-stop. Zo geldt voor de Nifty Fifty dat dit meestal rond f/4.0 ligt. 

Ook bestaat de term T-stop, die vooral belangrijk is voor filmen en videografie. De T-stop geeft hetzelfde aan als een f-stop en werkt hetzelfde. het verschil is dat de T-stop corrigeert voor lensimperfecties. Een 50mm T/2.8 lens zal exact dezelfde hoeveelheid licht doorlaten als een 80mm T/2.8 lens. Hetzelfde kan niet gezegd worden over een 50mm f/2.8 en 80mm f/2.8. De T-stop is belangrijk voor professionele videografie, omdat bij een lenswissel de camera instellingen niet meer aangepast hoeven te worden op basis van de hoeveelheid licht die doorgelaten wordt.

De lensvatting geeft aan of een lens direct te monteren is op de body. Voor het best mogelijke beeld is het aan te raden om ervoor te zorgen dat dit zo is. Directe montage is niet altijd mogelijk, bijvoorbeeld als je een vintage lens op een modern systeem wilt gebruiken.

Elke camerafabrikant heeft zijn eigen lensvatting en sommigen hebben er zelfs meerdere. Zo heeft canon de EF, EF-S, EF-M en RF. Nikon heeft de F en Z, sony de E lensvatting, et cetera. Lensfabrikanten zoals Sigma en Tamron produceren dezelfde lens voor meerdere lensvattingen. Een Canonlens zal echter nooit direct op een Nikonbody passen.

Voor de EF en EF-S lensvatting is het goed om te weten dat EF lenzen wél op EF-S camerabody's passen maar EF-S lenzen niet op EF camerabody's passen.

De term 'zoom' wordt vaak verkeerd gebruikt in de volksmond. Zo kan een lens een grote brandpuntafstand hebben zoals 200mm hebben, wat er ingezoomed uitziet, maar als dit een vast brandpuntafstand is ofwel fixed, dan is dit geen zoomlens.

Een zoomlens heeft een variabel brandpuntafstand. Dit is handig voor als je licht wilt reizen, of een run-and-gun fotoshoot doet. Een fixed lens heeft een vast brandpuntafstand. Enkele kenmerkende verschillen:

• fixed lenzen zijn over het algemeen sneller (lagere f-stop)

• Goedkope fixed lenzen zijn scherper dan goedkope zoomlenzen.

Niet iedereen heeft een fixed lens of zoomlens nodig. Fixed lenzen zijn handig voor statische situaties, zoals portretfotografie, macrofotografie, landschapfotografie, etc. Zoomlenzen zijn voor dynamische situaties, zoals trouwfotografie, natuurfotografie, kinderfotografie, etc.

Vrijwel elke moderne lens heeft autofocus. Bij vintage lenzen, artistieke lenzen en videografische lenzen is dit echter vaak afwezig. 

Elke lens heeft een filtermaat, dit is te lezen op de ring van de lens en wordt vaak aangeduid met een 'Ø'. De filtermaat is belangrijk als je een filter op je lens wilt monteren. Het is aan te raden om permanent een UV-filter op een lens te monteren ter bersherming van het voorste glas tegen vuil en krassen. Er zit een limiet aan hoeveel filters je op een lens kan monteren, na een bepaald aantal zal dit namelijk nadelige effecten hebben op de beeldkwaliteit. Enkele voorbeelden van filters: UV, ND, CPL en gradiëntfilters. ND (neutral density) filters verduistert een lens. Dit is handig als je buiten fotografeert of filmt en je op geen andere manier je belichting kan minderen. Een CPL (circular polarizing) filter is handig om reflecties in glas, water en andere lichtdoorlatende en -weerkaatsende te verwijderen. Er bestaan nog vele andere praktische en artistieke filters.

De meeste lenzen zijn niet weerbestendig en de meesten hebben deze eigenschap ook niet nodig. Zoiets is handig als je buiten in weer en wind foto's maakt, zoals in nederland of voor National Geographic. Highend lenzen hebben vaak wel een vorm van weerbestendheid. Het is wel goede zaak om naast een weerbestendige lens er ook voor te zorgen dat de camerabody weerbestendig is.

Met interne zoom vs externe zoom bedoel ik de manier waarop een lens mechanisch zoomed. Dit is belangrijk als de camera op een stabilizer zoals een gimbal gemonteer wordt, omdat deze goed gebalanceerd moet zijn. De meeste goedkope lenzen maken gebruik van externe zoom, waarbij een lensdeel in- of uitschuift om te zoomen.

Beeldstabilsatie is handig voor run-and-gun situaties, waarbij een statief niet van toepassing is. Beeldstabilisatie zorgt ervoor dat de lens elementen compenseren voor lichte trillingen, wat voor een scherper beeld kan zorgen. Dit is aanwezig in de meeste moderne lenzen, en soms ook intern in de camerabody zelf.

Als je niet zeker weet welke lens je moet halen voor jouw situatie is het nooit een slecht idee een kitlens te halen. De meeste camerabody's kunnen als kit gehaald worden, dus body plus lens. Deze lenzen zijn vaak zoomlenzen met een brandpuntafstand van 18-55mm en een f-stop van f/3.5-5.6. Een andere bekende beginnerslens is de Nifty Fifty of 50mm f/1.8. Deze lens is een niet dure en kleine lens die perfect is om compositie te leren. Voor voorbeelden van lenzen voor jouw specifieke situatie zou ik mensen benaderen in het veld dat jouw interesseert of door guides en video's van anderen te bekijken.